Um okkur

Guðmunda Nielsen byggði elsta hluta þessa húss, veitingastofuna á fyrstu hæð, sem verslun árið 1919. Guðmunda var fjölhæf kona, organisti, kórstjóri, tónlistarkennari og tónsmiður auk þess að vera mjög virk í félagsmálum, m.a. í Kvenfélagi Eyrarbakka. Hún lærði verslunarfræði í Kaupmannahöfn áður en hún opnaði verslun sína hér, Guðmundubúð, sem þótti ein glæsilegasta verslun austan fjalls á sinni tíð.

Þjórsárhraun er stærsta hraun sem runnið hefur á jörðinni úr einu gosi frá lokum seinustu ísaldar fyrir um 8.700 árum síðan. Það kom upp þegar um 30 km sprunga opnaðist nálægt Veiðivötnum. Um 30 rúmkílómetrar hrauns breiddu úr sér vestur eftir landinu og enduðu ferð sína hér við suðurströndina, um 140 km frá gosstöðvunum og er frá 15 og upp í 40 km á þykkt. Eyrarbakki og Stokkseyri standa á jaðri hraunsins og hér í fjörunni eru því bestu skilyrðin til að skoða það, en einnig við Urriðafoss, sem steypist fram af austurbrún hraunsins.

 

Guðmunda Nielsen bjó í Húsinu, sem er eitt elsta hús landsins og hýsir nú Byggðasafn Árnesinga og stendur hér rétt fyrir austan kirkjuna. Húsið var reist árið 1765 þegar dönskum kaupmönnum var leyft að búa hér á landi yfir veturinn. Húsið varð snemma miðstöð blómstrandi menningar og listalífs hér við ströndina, enda komu erlend menningaráhrif fyrst að landi hér á Eyrarbakka, sem var stærsti verslunarstaður landsins í aldir.

Íslendingar voru seinir að tileinka sér þann munað að borða humar, en humarveiðar til útflutnings hófust fyrst hér á landi á Eyrarbakka árið 1954. Á forsíðu Morgunblaðsins þann 29. ágúst þar ár, segir: “Í sumar hefur humarinn verið Eyrbekkingum það, er síldin var Siglfirðingum hér áður fyrr.” Á forsíðunni var einnig ljósmynd af humri svo landsmenn gætu áttað sig hvernig þessi skepna liti út. Íslenski humarinn er nefndur leturhumar, en á fræðimáli Nephrops norvegicus. Hann er smærri en aðrar humartegundir, verður stærstur um 16 -18 sm.

Eyrarbakki var um aldir “Kaupstaðurinn” í hugum bændafólks, allt frá Selvogi að Lómagnúpi og upp um allar sveitir sunnanlands. Hér stóðu stærstu verslunarhús landsins og hér átti biskupsstóllinn í Skálholti sína höfn og gerði héðan út sín skip. Örlög þúsunda íslendinga voru ráðin með þeim margvíslegu tíðindum sem bárust með Bakkaskipi.

Áfengisbann var sett á Íslandi árið 1915 og þá spruttu margir bruggmeistarar upp víða um land, en fáir jafn snjallir og Höskuldur Eyjólfsson í Saurbæ í Villingaholtshreppi. Bæði þótti bruggið hans með eindæmum gott og svo var hitt að yfirvöld náðu aldrei að stöðva framleiðslu hans. Þegar stórar samkomur voru á næsta leyti gróf hann flöskur víðs vegar um tún og engi og vísaði svo mönnum á þessa þúfu eða hina. Einu sinni fór hann í söluferð í réttirnar og faldi þá margar flöskur á hesti sínum en slóst svo í för með sýslumanni til að vekja ekki grunsemdir hans. Alls staðar á Íslandi var bruggið kallað “landi”, en á Suðurlandi var það kallað “Höskuldur” til heiðurs þessum Hróa hetti bannáranna.

Bjarni Herjólfsson bjó hér á 10. öld og átti stundum erindi til Gænlands. Í einni slíkri ferð villtist skipið af leið og Bjarni og skipshöfn hans urðu fyrstir vestur evrópskra manna til sjá austurströnd þeirrar heimsálfu sem síðar var kölluð Nýi heimurinn. Bjarni sagði Leifi Eiríkssyni frá þessari uppgötvun og seldi honum skipið sitt. Leifur fylgdi leiðsögn Bjarna og fann Ameríku árið 1000, og nefndi Vínland. Árið 1968 fundust húsarústir í L’Anse aux Meadows á Nýfundnalandi sem sönnuðu hina fornu sögu um landafund Leifs í Nýja heiminum.